بیماری پژمردگی فوزاریومی و فوزاریوم ساقه و ریشه گوجهفرنگی
فوزاریوم گوجه فرنگی، یک بیماری شایع در گوجه فرنگی است که توسط قارچی به نام فوزاریوم اکسی اسپوروم ایجاد میشود. این بیماری تقریباً در همه نقاط جهان، حتی در انواع گوجه فرنگی مقاوم، مشاهده میشود.
قارچ عامل بیماری از طریق خاک به گیاه منتقل شده و با نفوذ به ریشه، آوندهای چوبی گیاه را مسدود میکند. این مسدود شدن مانع از انتقال آب و مواد مغذی به قسمتهای بالایی گیاه شده و در نتیجه باعث پژمردگی، زرد شدن برگها و کاهش رشد گیاه میشود.
عوامل مختلفی در گسترش این بیماری نقش دارند، از جمله:
- بذرهای آلوده: استفاده از بذرهای آلوده به قارچ، یکی از مهمترین راههای انتقال بیماری است.
- خاک آلوده: کاشت نشا در خاک آلوده، استفاده از ابزار و تجهیزات آلوده و انتقال خاک آلوده به باغ، همگی میتوانند باعث گسترش بیماری شوند.
- شرایط محیطی: شرایط گرم ومرطوب و در برخی گزارشها گرم و خشک و خاکهای اسیدی، محیط مناسبی را برای رشد و تکثیر قارچ فراهم میکنند.
فوزاریوم علاوه بر گوجه فرنگی، میتواند به بسیاری از گیاهان زراعی دیگر مانند سیب زمینی، فلفل، بادمجان، حبوبات و موز نیز آسیب برساند.
از بیماریهای شایع در مناطق گرم و مرطوب به شمار میآیند. فوزاریوم (Fusarium oxysporum f.sp. lycopersici برای پژمردگی و Fusarium solani برای فوزاریوم ساقه و ریشه) ایجاد میشوند. در شهرستان وحدتیه بوشهر، با توجه به رطوبت بالای هوا و شرایط مناسب برای رشد قارچها، خطر اپیدمی این بیماریها بسیار بالاست. از این رو، شناخت علایم و روشهای پیشگیری و کنترل این بیماریها برای کشاورزان منطقه بسیار ضروری است.
علایم بیماری پژمردگی فوزاریومی
- پژمردگی برگها: برگهای پایینی شروع به پژمرده شدن میکنند، این پژمردگی به تدریج به برگهای بالاتر سرایت میکند و کل گیاه را تحت تاثیر قرار میدهد.
- تغییر رنگ آوندها: در هنگام برش طولی ساقه، میتوان مشاهده کرد که آوندها به رنگ قهوهای متمایل به زرد تغییر کردهاند، که نشانهای از انسداد آوندی توسط قارچ است.
- ریزش زودهنگام برگها: برگها پس از پژمردگی به تدریج زرد شده و ریزش میکنند و گیاه به حالت ضعیف و خشک در میآید.
علایم بیماری فوزاریوم ساقه و ریشه
علائم پژمردگی ورتیسیلیومی می تواند بسیار شبیه پژمردگی فوزاریوم باشد. پژمردگی ورتیسیلیومی بیشتر در دماهای سردتر دیده می شود در حالی که فوزاریوم در شرایط گرمتر و خشک تر رشد کرده و خود را نشان می دهد.
- پوسیدگی ریشه: این بیماری باعث پوسیدگی قهوهای ریشهها شده و رشد گیاه را مختل میکند.
- پوسیدگی طوقه: در نزدیکی سطح خاک، ساقهها پوسیده و ضعیف میشوند که اغلب منجر به شکستن ساقه میگردد.
رشد ضعیف و زرد شدن: گیاهان آلوده عموماً رشد ضعیفی دارند و برگهایشان به زردی گراییده و پژمرده میشوند.
روشهای پیشگیری و کنترل بیماریها
- کاشت ارقام مقاوم: استفاده از ارقام مقاوم گوجهفرنگی به فوزاریوم اولین گام در پیشگیری از این بیماریها است.
- بهبود زهکشی خاک: رطوبت بالا عامل مهمی در شیوع فوزاریوم است، بنابراین زهکشی مناسب خاک میتواند از ایجاد شرایط مساعد برای رشد قارچ جلوگیری کند.
- تناوب زراعی: اجتناب از کشت مکرر گوجهفرنگی در همان زمین، به کاهش جمعیت قارچهای بیماریزا کمک میکند.
- ضدعفونی خاک: در موارد شدید، ضدعفونی خاک با بخار یا استفاده از قارچکشهای مناسب میتواند مؤثر باشد.
- استفاده از قارچکشهای زیستی: برخی از قارچکشهای زیستی مانند Trichoderma میتوانند از رشد قارچهای بیماریزا جلوگیری کنند.
توصیه به کشاورزان
با توجه به شرایط جوی وحدتیه و مناطقی که در طول سال درصد رطوبت بالایی دارند، کشاورزان باید به سرعت به علایم اولیه این بیماریها توجه کنند و در صورت مشاهده، اقدامات کنترلی را آغاز کنند. استفاده از کودهای مناسب و تنظیم میزان آبیاری میتواند از شیوع این بیماریها جلوگیری کند. برای تقویت گوجهفرنگی در برابر بیماریهای پژمردگی و پوسیدگی فوزاریومی، استفاده از کودهای بیولوژیکی و سموم شیمیایی خاصی توصیه میشود. این ترکیبات میتوانند با بهبود سلامت و مقاومت گیاه، از شیوع این بیماریها جلوگیری کنند. در ادامه، پیشنهاداتی برای استفاده از کودهای بیولوژیکی و سموم شیمیایی موثر آورده شده است:
کودهای بیولوژیکی برای تقویت مقاومت به فوزاریوم
- کودهای حاوی قارچهای مفید مانند Trichoderma harzianum: این قارچ میتواند به عنوان یک عامل کنترل زیستی عمل کرده و رشد قارچهای بیماریزا مانند فوزاریوم را مهار کند. Trichoderma از طریق رقابت برای فضا و مواد غذایی، و همچنین تولید مواد ضدقارچی، از گسترش بیماری جلوگیری میکند.
- مایکوریزا (قارچهای همزیست ریشه): این قارچها با توسعه شبکهای از ریشهها، جذب آب و مواد غذایی را بهبود میبخشند و مقاومت گیاه به تنشها و بیماریها را افزایش میدهند. مایکوریزاها همچنین با تقویت سیستم ایمنی گیاه، احتمال ابتلا به بیماریهای خاکزاد مانند فوزاریوم را کاهش میدهند.
- استفاده از کودهای بیولوژیکی حاوی باکتریهای مفید: باکتریهایی مانند Bacillus subtilis و Pseudomonas fluorescens میتوانند رشد ریشه را تقویت کنند و با تولید مواد ضدقارچی طبیعی، از گیاه در برابر فوزاریوم محافظت کنند.
سموم شیمیایی برای کنترل و پیشگیری از فوزاریوم
- قارچکشهای حاوی Thiophanate-methyl: این قارچکش سیستمیک میتواند به کاهش شدت بیماری فوزاریوم کمک کند و در مراحل ابتدایی آلودگی، به گیاه جذب شده و از گسترش قارچ جلوگیری کند.
- استفاده از قارچکشهای حاوی Fosetyl-Al (آلومینیوم فسیتیل): این ترکیب سیستم ایمنی گیاه را تقویت کرده و مقاومت آن در برابر قارچهای خاکزاد را افزایش میدهد.
- قارچکشهای مسدار: ترکیبات مسدار مانند Copper oxychloride میتوانند به عنوان یک لایه حفاظتی بر روی سطح ریشه و ساقه عمل کنند و از نفوذ قارچ به بافتهای گیاه جلوگیری کنند.
- استفاده از قارچکشهای Propiconazole یا Tebuconazole: این قارچکشها به خوبی جذب گیاه شده و از پیشرفت آلودگی در گیاهان آلوده جلوگیری میکنند. با این حال، بهتر است قبل از استفاده، مشاوره با متخصصان محلی و تطابق با شرایط محیطی انجام شود.
توصیههای پایانی
استفاده ترکیبی از کودهای بیولوژیکی و سموم شیمیایی به همراه بهبود روشهای کشت و مدیریت مزرعه میتواند به مقاومت بیشتر گیاه گوجهفرنگی در برابر بیماریهای فوزاریومی کمک کند. بهتر است کشاورزان این ترکیبات را طبق توصیههای فنی و تحت نظر متخصصین محلی استفاده کنند تا به بهترین نتیجه در کنترل بیماری دست یابند.
